TeX

Một giáo viên ở Đại học Bách Khoa đang sử dụng MiKTeX 2.5 để thực hiện luận văn Toán học. Khi luận văn dang dở thì anh chàng cài lại hệ thống Windows, và hậu quả là không thể nào biên dịch được tài liệu như trước đây. Anh chàng cài đi, cài lại bộ MiKTeX, đến toát mồ hôi và không giải quyết được vấn đề.

Sau khi tắt WinEDT, bắt đầu gõ những lệnh với command prompt và sau đó chạy mo.exe để cập nhật dữ liệu cho hệ thống TeX, thì mình phát hiện ra thông báo lỗi LaTeX source files more than 5 years old (xem toàn bộ log ở cuối bài). Ôi, thế là biét tại sao! Bộ MiKTeX 2.5 đã quá cũ, ra đời cách đây hơn 5 năm. Khi cài đặt lại MiKTeX, các tập tin định dạng (*.fmt) cũ bị xóa đi và chương trình initex sẽ phải tạo ra các bản mới. Nhưng TeX quá thông minh, không chấp nhận tạo ra các tập tin *.fmt từ mã nguồn quá cũ.

Cách giải quyết thật đơn giản: Mình chỉnh đồng hồ hệ thống lùi lại 5 năm, sau đó chạy mo.exe, tạo lại các định dạng. Sau đó thì chỉnh lại đồng hồ hệ thống cho khớp với thời gian hiện tại. Kết quả đẹp như mơ :)

Một cách giải quyết khác có ở http://blog.eddsn.com/2011/06/latex-source-files-more-than-5-years-old/, đại ý là thay đổi mã nguồn tập tin latex.ltx:

• Open C:\Program Files\MiKTeX 2.8\tex\latex\base\latex.ltx (or wherever your latex.ltx resides). One alternative path that is different from mine is C:\Program Files\MiKTeX\miktex\bin\tex\latex\base.
• Find \ifnum\count@65> and change it into \ifnum\count>100@ (or some number larger than 100)
• Save the file

So với cách chỉnh đồng hồ thì rắc rối hơn nhỉ :P

Log¶

 1 Creating the pdflatex format file...
 2 Running pdfetex...
 3 This is pdfeTeX, Version 3.141592-1.30.6-2.2 (MiKTeX 2.5) (INITEX)
 4 entering extended mode
 5 (c:\miktex\2.5\tex\latex\config\pdflatex.ini
 6 ("C:\Documents and Settings\All Users\Application Data\MiKTeX\2.5\tex\generic\c
 7 onfig\pdftexconfig.tex")
 8 (c:\miktex\2.5\tex\latex\base\latex.ltx
 9 (c:\miktex\2.5\tex\latex\00miktex\texsys.cfg)
10 ./texsys.aux found
11 \@currdir set to: ./.
12 Assuming \openin and \input 
13 have the same search path.
14 Defining UNIX/DOS style filename parser.
15 catcodes, registers, compatibility for TeX 2,  parameters,
16 !!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!
17 ! You are attempting to make a LaTeX format from a source file
18 ! That is more than five years old.
19 !
20 ! If you enter <return> to scroll past this message then the format
21 ! will be built, but please consider obtaining newer source files
22 ! before continuing to build LaTeX.
23 !!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!
24 ! LaTeX source files more than 5 years old!.
25 l.545 ...aTeX source files more than 5 years old!}
26 No pages of output.
27 Transcript written on pdflatex.log.
28 makefmt: pdfetex failed on pdflatex.ini.
29 initexmf.EXE: The operation failed for some reason.

Mình đã cài đặt và sử dụng Texlive 2012 như hình chụp dưới đây :D (phiên bản texlive được hiển thị ở cuối dòng thứ 2 trong cửa sổ dòng lệnh):

Texlive 2011 đã được công bố, các bạn có thể tải về tại địa chỉ sau:

http://www.ctan.org/tex-archive/systems/texlive/Images (tải trực tiếp, chậm!)
http://tug.org/texlive/files/texlive2011.torrent (torrent, nhanh!)

Bạn nào quan tâm đến phiên bản 2012 xin liên hệ với mình.

Chúc cuối tuần vui vẻ!

Sau lời kêu gọi (blog) Đóng góp tài chính cho ViệtTUG thì nhiều thành viên của ViệtTUG đã nhiệt tình tham gia. Mình rất vui, và không biết nói gì hơn ngoài lời cảm ơn chân thành đến các bạn.

Đến lúc này, số tiền quyên góp là 2,000,000 (hai triệu đồng), tương đương 95,6 đô la Mỹ (theo tỷ giá 1:20910 ngày 3/4/2011 niêm yết tại Eximbank). Danh sách các bạn đã đóng góp có thể xem ở Donation List.

Số tiền trên có thể dùng để duy trì tên miền viettug.org trong 9 năm (10.5 đô một năm): vào tháng 5 tới mình sẽ thanh toán cho nhà cung cấp dịch vụ thông qua một người bạn. Mình sẽ chịu phần chênh lệch về tỷ giá (mua đô la ở "chợ đen" thì giá cao hơn :(), cũng như chi phí để chuyển đổi tên miền (nếu có).

Mình được biết là một số bạn khác cũng có ý định đóng góp, nhưng vì lý do khách quan, chưa thể chuyển tiền đến mình được. Bạn vui lòng liên hệ với mình qua email info (a còng viettug chấm org) để có giải pháp tốt nhất.

Cảm ơn các bạn lần nữa :) You make VietTUG.org live!

Cập nhật ngày 31/5/2011: Do sự không đồng bộ giữa mình với người bạn thực hiện thanh toán hộ, tên miền ViệtTUG hiện được gia hạn thêm 1 năm, so với kế hoạch 9 năm. Tuy nhiên, đây không phải là vấn đề quan trọng. Mình sẽ thực hiện gia hạn thêm tên miền cho đến đủ 9 năm trong các lần thanh toán kế tiếp, đảm bảo rằng sự đóng góp của các bạn không bị dùng sai mục đích. Một lần nữa, cảm ơn tất cả các bạn.

Bạn muốn có một email với tên miền viettug.org? Thật dễ dàng :) Bạn có hai lựa chọn:

Lựa chọn đầu hợp lý hơn cả, giúp bạn đỡ tốn công quản lý nhiều tài khoản mail khác nhau :)

Email với tên miền viettug.org sẽ tạo sự độc đáo cho bạn và công việc của bạn, khi liên hệ với các bạn bè và đồng nghiệp, đối tác.

Nào, bạn còn chờ gì nữa :) Hãy liên hệ với mình hoặc nêu yêu cầu của bạn ở phần bình luận của bài viết này nhé!

Bạn đã từng thử TeX? TeX thật rắc rối, thật khó nhớ, khó học. Riêng LaTeX, ở CTAN đã có đến 1322 gói với 143427 tập tin. Nếu mỗi ngày bạn học và sử dụng được 5 gói của LaTeX (trung bình 2 giờ cho một gói), thì để xử hết chừng đó gói của LaTeX, bạn mất 264 ngày làm việc, tức khoảng gần 2/3 thời gian của một năm :D

Đó là chưa kể tới các trình soạn thảo (TeX editor): nào là WinEDT, TeXnicCenter, TeXWorks, TeXMaker, TeXMakerX, và rất rất nhiều trình soạn thảo khác hỗ trợ TeX/LaTeX. Cái hay cũng là cái dở của mã nguồn mở, là bạn có quá nhiều lựa chọn, nên rốt cuộc giống như trong một bữa tiệc đứng, bạn mất nhiều thời gian thử mới biết bạn thích hợp nhất với cái gì.

Rắc rối, vất vả. Vậy tại sao bạn không thử với http://tinyurl.com/online-tex ? Có lẽ, đó là cách đơn giản mà ai cũng có thể thực hiện được :D

PS: Để có số liệu về số gói ở trên, mình dùng kịch bản ctan ở http://github.com/icy/ctan

Mình có người bạn đang học sau đại học và anh ta phải làm tiểu luận. Anh ta gõ tiểu luận bằng Word rồi đem nộp cho thầy, thầy không chịu và bắt phải soạn thảo bằng TeX. Anh ta chưa biết TeX, anh ta có thể học nhưng thời gian không còn nhiều để hoàn thành tiểu luận. Người bạn này phải cầu cứu đến mình.

Hiện tại, chưa có phần mềm nào hiệu quả làm việc này mà phải thực hiện thủ công. Để có công thức đẹp và và đúng chuẩn, mình dự kiến chỉ sao chép lại phần chữ, còn công thức toán chắc phải gõ lại hết. Gõ lại công thức toán ư, việc này mất rất nhiều thời gian. Mình chợt nhớ là MathType có chức năng chuyển đổi qua lại giữa công thức toán và mã TeX.

Ta mở Word lên, chọn vào từng công thức rồi chọn vào menu MathType, chọn Toggle MathType / TeX. Công thức vừa chọn sẽ biến thành mã TeX. Các phần như đề mục, môi trường liệt kê thì phải thực hiện thủ công. Mã TeX do MathType xuất ra có sự ngắt dòng hơi lộn xộn, tuy nhiên biên dịch được và công thức không bị "biến dạng" so với ban đầu.

Mẹo này cũng không có gì to tát, có thể nhiều người đã biết rồi. Tuy nhiên với mẹo nhỏ này mình đã thực hiện việc chuyển nhanh chóng và "giao hàng" sớm cho anh bạn kia. Anh ta cảm cảm ơn ríu rít, nói sẽ khao một chầu trả ơn và mang "gạo" đi học TeX. Vậy là cộng đồng TeX Việt Nam sẽ có thêm một người mới.

Dân dùng TeX thì hiếm khi làm việc như mình làm vừa rồi. Nhưng nếu có ai đó nhờ bạn thì sao, đừng làm như tôi mà cách giúp họ tốt nhất là: "khuyên họ học TeX".

Chào các bạn,

Tên miền và tài khoản hosting của ViệtTUG là viettug.org (không phải là dragula.org) đã đến kỳ gia hạn vào giữa năm 2011 này. Gia hạn nghĩa là cần phải có tiền và phải chuyển tiền đó đến nơi thích hợp:) Và mình viết tin này để nhờ đến sự giúp đỡ tài chính của tất cả các bạn. Một số bạn chưa rõ thì mình xin giải thích:

1. Trang web ViệtTUG nhằm phục vụ miễn phí cho người dùng TeX với tiếng Việt. ViệtTUG hoạt động như một tổ chức phi lợi nhuận;
2. Để trang web hoạt động được, cần có một tên miền (ví dụ viettug.org), và nơi lưu trữ các tài liệu (dịch vụ hosting).
   1. Trước tháng 10/2008, trang web sử dụng dịch vụ miễn phí của Tuxfamily.org (hiện nay vẫn dùng, ở http://viettug.tuxfamily.org/), cùng với tên miền (có phí) viettug.org
   2. Do quá mất công phát triển và duy trì trang web một cách hiệu quả, Kỳ Anh chuyển đổi qua sử dụng hệ thống Redmine thay vì Joomla/Drupal, và từ tháng 10/2008 phải sử dụng dịch vụ của nhà cung cấp Site5.com
      1. Từ tháng 10/2008 đến tháng 5/2011, chi phí hosting do Việt Long (longgia2001) và Kỳ Anh chi trả (tự nguyện): tổng cộng 31 tháng x 2 = 62 đô la Mỹ.
      2. Từ tháng 5/2004 đến tháng 5/2011, chi phí tên miền cho Việt Long (longgia2001) và Kỳ Anh chi trả (tự nguyện): tổng cộng 07 năm x 10.5 = 73.5 đô la Mỹ.
3. ViệtTUG có thể sử dụng tên miền miễn phí và dịch vụ hosting miễn phí, tuy nhiên sẽ có nhiều hạn chế trong việc triển khai nội dung; một cách cá nhân, mình không thể/muốn bảo trì trang web hiệu quả với các dịch vụ miễn phí.
4. dragula.org cung cấp dịch vụ quản lý dự án cho ViệtTUG, nhưng dragula.org có cơ chế tài chính riêng, không phụ thuộc/ liên quan vào viettug.org.

Vì lý do cá nhân, sắp tới Việt Long và Kỳ Anh không thể dành nhiều thời gian và tài chính cho ViệtTUG. Do đó, mình viết thư này nhằm kêu gọi tất cả các bạn là thành viên của diễn đàn ViệtTUG đóng góp tài chính để xây dựng trang web ViệtTUG. Diễn đàn là của các bạn, và các bạn sẽ quyết định hướng đi tiếp theo của nó!

Thông tin về cách đóng góp tài chính các bạn xem ở Donation Finance.

Cảm ơn các bạn đã đọc và quan tâm, ủng hộ.

Thân chào

Thông tin thêm

Có một chủ đề về tài chính của ViệtTUG (http://viettug.tuxfamily.org/thread.4798.html). Lâu ngày đọc lại cũng vui :) Còn dưới đây là trích thư thông báo gia hạn tên miền từ nhà cung cấp dịch vụ Hostway:

The Hostway viettug.org listed below is about to expire and requires your immediate attention. Any services associated with this [product] will cease to function if allowed to expire. This means that all Web sites and email accounts associated with these domains will no longer work, but you may continue to be billed for those services.

Product Name	Product Type	Expiration Date
viettug.org	org Domain	2011-05-10

To ensure no interruption of your service and keep your account in good standing, please confirm your payment information in SiteControl. Log into SiteControl at https://sitecontrol-sp.hostway.com and click on the MyAccount tab at the top of the screen. Confirm your credit card number, expiration and billing address. If your payment information is inaccurate or incomplete, your .org Domain service will be deactivated after 2011-05-10.

For your convenience, you may also activate the AutoRenew function. With AutoRenew enabled, we will attempt to automatically renew your product 90 day(s) prior to expiration using the payment information we have on file. This will protect you from unintentionally having your product expire and your services interrupted.

We’re here to help. If you have a question, just email us at billing@hostway.com, and we'll do our best to provide a complete and timely answer. Please do not reply to this email. Remember to include your account number and domain name on all inquiries.

Thank you for your continued business.

Mình đã viết loạt bài (blog) Cài tablor trên Arch Linux và (blog) Cài đặt tablor trên Ubuntu hướng dẫn cách cài đặt tablor để vẽ bảng biến thiên trên Linux. Sau đây là cách làm trên Windows để thoả mãn cơn khát của người dùng TeX trên Windows.

Cài đặt¶

Việc cài đặt được thực hiện thông qua 2 bước sau:

1. Tải và cài đặt xcas tại xcas và được thư mục C:\xcas
2. Thêm đường dẫn vào Windows: Phải chuột vào My Computer --> Advanced System Setting --> Environment Variables. Trong phần User Variable for ... chọn New và điền vào hình bên.

Sử dụng¶

Khi sử dụng cần nạp gói graphicx và gói tablor với tuỳ chọn cho hệ điều hành Windows

\usepackage{graphicx}
\usepackage[xcas, windows]{tablor}

Sau đây là một ví dụ về bảng biến thiên của môt hàm bậc ba:

\begin{TV}
  TV([-infinity,+infinity],[],"y","x", 4x^3 -21x^2 + 18*x + 7 ,1,n,\tv)
\end{TV}

Chép thêm hai tập tin tablor.cfg và tableauVariation.mp lưu cùng thư mục với tập tin tex và biên dịch bằng dòng lệnh trong Dos (vào Run, gõ cmd).

pdflatex --shell-escape ten_tap_tin.tex

Nhớ chuyển ổ đĩa, di chuyển đến thư mục chứa tập tin tex trong Dos trước khi biên dịch. Chuyển đến ổ đĩa X thì gõ lệnh X:, di chuyển đến thư mục YYY thì gõ lệnh cd YYY

Đây là kết quả:

Chúc các bạn năm mới nhiều thành công (bao gồm cả thành công trong việc làm theo hướng dẫn này)!

Bài viết này giới thiệu cách vẽ đồ thị hàm số bằng Metapost. Việc vẽ thủ công có thể tham khảo ở đây. Tuy nhiên, ta sẽ "cơ giới hoá" cách thủ công trên bằng một macro có tên mplot.mp do Tấn Phú viết. Soạn tập tin funtion.mp với nội dung sau:

input mplot.mp;

beginfig(1)
  grid(-5,5,-5,5);              % Vẽ lưới (trái, phải, dưới, trên)
  axes(-5,5,-5,5);              % Vẽ các trục Ox, Oy
  vardef f(expr x)=x**3-3*x enddef;
  mplot(f, -2.2, 2.2);
endfig;

beginfig(2)
  axes(-4,8,-5,7);
  tick(-4,8,-5,7);                % Vẽ các vạch chia đơn vị
  vardef f(expr x)=(x-1)/(x-2) enddef;
  mplot(f, -3.5, 1.8);
  mplot(f, 2.2, 7.5);
  % 1 hàm số nhưng phải vẽ 2 đường cong 
  % để tránh điểm hàm số không xác định
endfig;

bye;

Soạn tiếp tập tin example.tex với nội dung sau:

\documentclass{article}
\usepackage{graphicx}
\begin{document}

\begin{center}
  \parbox{10cm}{\convertMPtoPDF{funtion.1}{1}{1}}
\end{center}

\begin{center}
  \parbox{10cm}{\convertMPtoPDF{funtion.2}{1}{1}}
\end{center}

\end{document}

Đặt 3 tập tin mplot.mp, funtion.mp, example.tex trong cùng một thư mục và biên dịch bằng các lệnh:

  mpost funtion.mp
  pdflatex example.tex

Kết quả như sau:

Tập tin mplot.mp có thể được sử dụng lại để vẽ các đồ thị khác.

Mặc định trong tập tin mplot.mp định trước 1 đơn vị độ dài bằng 0.7cm, bạn có thể thay đổi hằng số này bằng cách gán giá trị mới cho nó. Bạn có thể thay đổi màu, kích thước nét vẽ của lưới, các trục toạ độ và đường cong đồ thị bằng cách sửa trong tâp tin mplot.mp hoặc định nghĩa lại trong tập tin funtion.mp.

Theo quy ước của giới lập trình và phát triển phần mềm, việc chuyển từ phiên bản 1.x sang 2.x là một bước ngoặc trong quá trình phát triển của sản phẩm, trong đó nhiều điểm mới nổi bật hoặc một số thuật toán hoàn tòan mới được áp dụng.

LyX 2.0 bản thử nghiệm (beta) vừa được công bố, với các tính năng mới được mô tả ở http://wiki.lyx.org/LyX/NewInLyX20 . Bản thân mình thích nhất hỗ trợ biên soạn tài liệu âm nhạc với LilyPond :)

Lyx 2.0 là một editor rất thích hợp cho người mới dùng TeX và cả những người dùng kinh nghiệm. Thay vì phải mò mẫm với dòng lệnh, nhấn nút biên dịch rồi xem thử kết quả thì với LyX bạn thấy ngay những gì bạn muốn gõ vào ("What you mean is what you get").

Các bạn cùng thử nghiệm và nhận xét về phiên bản mới này của LyX nhé. Lưu ý rằng, phiên bản beta có thể có nhiều lỗi, nên bạn cần kiên nhẫn và có chút thời gian.

1. Mô tả tính năng mới: http://wiki.lyx.org/LyX/NewInLyX20
2. Tải về trình cài đặt phiên bản 2.0 beta: LyX Installer 2.0 alpha6
3. Tải về bản beta1 (mã nguồn): ftp://ftp.lyx.org/pub/lyx/devel/lyx-2.0/beta1
4. Cài đặt LyX 1.6.5: (blog) LyX 1.6.5 và LyXInstaller 4.22